مسجد وكيل شیراز

مسجد وکيل که به نام مسجد «سلطانی وكيل» نيز معروف است، از شاهكارها و آثار پر ارزش دوره زنديه به شمار می رود که علاوه بر بزرگی، از ارزش و اهميت تاريخی نيز برخوردار است. ساخت اين مسجد كه هم اكنون محل برگزاری نماز جمعه شهر شيراز می باشد در سال 1152 هجری شمسی به پايان رسيده است. اين مسجد دارای كاشی كاری های زيبا و منبر يکپارچه مرمرين است. صحن مسجد، با مساحتی برابر با 3600 متر مربع با تخته سنگ های بزرگ فرش شده است و شبستان آن 2700 متر مربع وسعت دارد. ستون های سنگی بلند و يكپارچه 48 گانه اين مسجد با سقف ضربی، از شاهكارهای حجاری دوره زنديه به شمار می رود. كاشی كاری های بالای ستون ها، طاق ها و پيشانی اتاق ها با نقش و نگارهای رنگارنگ و زيبا تزيين شده اند. عمده اين كاشی كاری ها، بر اثر زلزله از بين رفته و برخی از آن ها در زمان فتحعلی شاه قاجار بازسازی شده است. پاره ای از كاشی كاری های طاق ها را نيز اداره حفاظت آثار باستانی مرمت كرده است.

مسجد حاجی غنی شیراز

مسجد حاج غنی که بين سال های 1300 تا 1303 هـ . ق به جای مسجد قديمی تری ساخته شده است، در انتهای شمالی بازار وکيل واقع است. سر در ورودی اين مسجد در سمت خاوری رو به روی مدخل ورودی بازار وکيل واقع شده و دارای تزيينات زيبای کاشی کاری است. بر سر در اين مسجد کتيبه ای به خط نستعليق و بر روی سنگ مرمر وجود دارد که نام بانی و سال ساخت و اتمام بنا نوشته شده است.
بنای اين مسجد شامل يک رشته رواق در خاور و يک رشته رواق در باختر و دو شبستان کوچک در شمال و يک شبستان در جنوب می باشد. رواق خاوری و باختری در هر سمت شامل 5 طاق نما است که در دوره اخير با نصب درهای آهنی مسدود شده اند. در سمت شمال، درب شبستان در پهنای مسجد قرار گرفته است. شبستان شمال خاوری وسيع تر و دارای چهار ستون سنگی می باشد و شبستان شمال باختری تنها دو ستون سنگی دارد. پوشش هر دو شبستان متشکل از گنبدهای ساده و کوچکی می باشد که به کمک طاق هايی بر روی ستون ها و جرزهای اطراف قرار گرفته است. ستون ها ساده بوده و به صورت مدور از سنگ های يکپارچه حجاری شده اند. در ضمن ازاره مسجد از نوعی سنگ سرخ فام می باشد.

مسجد نو شیراز

مسجد نو (شهدا) که در قديم به «مسجد اتابک» معروف بوده است، پس از مسجد جامع عتيق، كهن ترين مسجد شيراز است. ساخت بنای اوليه اين مسجد در سال 598 هجری قمری آغاز و در سال 615 هجری قمری به اتمام رسيد. در سمت شمال و جنوب اين مسجد، رواقی بسيار بلند به ارتفاع 40 متر و پهنای 25 متر ساخته شده كه در هر طرف آن 12 طاق كم ارتفاع تعبيه شده است. در پشت رواق جنوبی، شبستانی وسيع قرار دارد كه جايگاه نماز و موعظه است. قرينه اين ايوان و طاق ها، در جهت شمالی نيز وجود دارد. ساختمان فعلی مسجد اخيرا نيز بازسازی شده است.

مسجد جامع عتيق شيراز

اين مسجد که به نام های«مسجد جامع عتيق»، «مسجد جمعه»، «مسجد آدينه» و «مسجد جامع» نيز معروف است، از كهن ترين مسجد های استان فارس و شهرستان شيراز می باشد که در خاور شاهچراغ قرار گرفته و ساختمان آن اولين هسته تاريخی شهر شيراز است. اين مسجد پس از لشكركشی عمر و ليث صفاری در سال 276 هجری قمری به شيراز، به شكرانه پيروزی و تصرف اين شهر بنا شد ه و كار ساخت آن، در سال 281 هجری قمری خاتمه يافت. ساختمان مسجد جامع عتيق، بنايی بلند و مجلل با حجره ها و شبستان های بسياری است كه كاشی كاری های سقف(معروف به طاق مرواريد) آن از زيبايی خاصی برخوردار است. اين مسجد دارای چندين حجره و شبستان است و برخی قسمت های آن دو طبقه و 6 درب ورودی و خروجی می باشد.
در دو طرف شبستان دو طبقه وجود دارد كه سقف آن از آجر است و در انتهای آن نيز، محرابی كاشی كاری شده قرار دارد. سقف اين محراب با كاشی لاجوردی كاشی كاری شده است و دو طرف محراب نيز سنگ كاری شده است. در كنار اين محراب، تاريخچه مرمت مسجد بر روی دو سنگ نقش گرديده است.
در ضلع باختری اين مسجد ده طاق نما وجود دارد و در پشت آن ها نيز شبستان كوچكی قرار گرفته است. در گذشته صحن مسجد از سنگ های مرمر مفروش بوده و در دالان های آن سنگاب هايی وجود داشته كه مردم در آن ها پای خود را می شسته اند و پس از وضو وارد صحن مسجد می شده اند هم اينک نيز سه نمونه از اين سنگاب ها در ابتدای صحن همانند نمونه پيشين آن به صورت دروازده ضلعی موجود است. طی هزار سال اخير، اين مسجد چندين بار از جمله در زمان اتابكان، در زمان سلطان ابراهيم ميرزا پسر شاهرخ گوركانی، در دوره صفويه و در سال 1315 شمسی به وسيله اداره حفاظت آثار باستانی تعمير و بازسازی شده است.

مسجد نصيرالملک شیراز

بنای مسجد نصيرالملک که يكی از زيباترين مساجد شيراز است در سال 1293 آغاز شده و در سال 1305 هجری قمری پايان يافته است. اين مسجد در انتهای خيابان نصيرالملک در شيراز قرار گرفته و با اين كه وسعت زيادی ندارد، ولی از لحاظ معماری و مخصوصا كاشی كاری و مقرنس كاری بی نظير است. خانه نصيرالملک نيز كه در كنار مسجد قرار دارد از لحاظ كاشی كاری بسيار نفيس و ارزنده است.

مسجد جامع لار از آثار دوره صفويه است و در شهرستان لار در جنوب استان فارس واقع شده است. تمام نمای اين مسجد با سنگ تراش ساخته شده و دارای محرابی از سنگ تراش با ظرافت خاصی است. بر طبق کتيبه موجود، محراب اين مسجد در سال 1028 هـ . ق بنا گرديده است.

بنای مسجد ايزد خواست جزيی از قلعه قديمی و ساسانی ايزد خواست است که در قرن نهم هجری قمری به مسجد تبديل شده است. اين بنا در روستای ايزد خواست از توابع شهرستان آباده و بر سر راه شيراز – اصفهان واقع است. بنای اين مسجد با نقشه چهارطاقی، آتشگاه و نيايشگاه قلعه بوده است. بدنه خاوری چهارطاقی و پوشش طاقی آن در دوره های بعدی تجديد بنا شده است.

مسجر مشیر

این مسجد در خیابان قاآنی کهنه در محله دربند مشیر واقع شده است. این مسجد توسط میرزا ابوالحسن مشیرالملک شیرازی در سال 1279ه.ق ساخته شده است.مسجد مشیر مزین به مقرنس کاری ها ، خطوط ثلث ،نسخ بر زمینه کاشی است .در سمت غربی مسجد شبستان ستون داری است که ستون های سنگی یکپارچه آن با خطوط مارپیچ حجاری شده است.رواق ها در چهار سمت مسجد امتداد یافته است. در ساخت کاشی کاری های این مسجد نیزگاها هنر و معماری اروپایی تاثیر داشته است.

مسجد جامع عتيق ارسنجان

مسجد جامع عتيق از آثار به جا مانده از دوره صفويه در شهرستان ارسنجان است. اين مسجد بزرگ، شبستانی بسيار وسيع و محرابی زيبا دارد که در نوع خود کم نظير است.

مسجد جامع ا ستهبانات

مسجد جامع استهبانات از آثار دوره تيموری است که در 74 کيلومتری فسا واقع شده است. بقايای محرابی با گچ بری های ظريف در شبستان مسجد وجود دارد که در قرن 11 هجری قمری ساخته شده است. چندين ستون در شبستان قديم مسجد وجود دارد که از سنگ های استوانه ای قطور ساخته شده و بر روی بعضی از آن ها عبارات دعايی و جملاتی به خط کوفی و نسخ کنده کاری شده که تاريخ آن سال 1024 ه. ق است. يکی از اجزای جالب بنا، سر در مسجد است که از تخته سنگی ساخته شده که در طبقات آن فسيل های ماهی وجود دارد.

مسجد سنگی ايج استهبان

مسجد سنگی ايج از يادگارهای دوره ساسانی است که در روستای ايج شهرستان استهبان واقع می باشد. اين بنا قبل از اسلام قلعه دارالامان نام داشت، در دوره اسلامی با افزودن محرابی به آن، بنا به شکل مسجد درآمده است. شکل اصلی بنا به شکل ايوان است بدنه اصلی مسجد از جنس سنگ و گچ بوده و ارتفاع آن 3 متر می باشد که در دل صخره سنگی کوه قلات آبی کنده شده است. در مجاورت اين مسجد(قلعه) هفت برکه وجود دارد که آن را بن دره می نامند و در نزديکی آن هم معبری از زمان های قديم باقی مانده است.

مسجد يزديان استهبان

مسجد يزديان از مسجد های معروف شهرستان استهبان که منسوب به يزديان منطقه است.

مسجد جامع اقليد

مسجد جامع اقليد در اقليد، جنوب شهرستان آباده و در شمال استان فارس واقع شده است. اين بنا که بنايی است خشتی و گلی قدمتی شش صد ساله دارد. بر روی کتيبه ای که بر سر در مسجد نسب شده، تاريخ ساخت بنا سال 849 هـ. ق نوشته شده است. منبری منبتی در مسجد وجود دارد که تاريخ ساخت آن 1008 هـ. ق می باشد. اين بنا در طول زمان بارها تعمير و باز سازی شده است.

مسجد جامع سوريان بوانات

مسجد جامع سوريان بنايی است كوچک در سوريان، مركز شهرستان بوانات که از دوره ايلخانی به جای مانده است. اثر مهم اين مسجد، منبر منبت ‌كاری بزرگ آن است كه به فرمان "خواجه مظفر‌الملک" از محل ميراث خواجه سعد بن محمد در سال 771 هـ. ق ساخته شده است. بعدها قسمت‌هايی از اين منبر ناپديد شد و برای حفظ بقيه آن، در سال 1314 آن را به موزه ايران باستان منتقل كردند.

مسجد جامع فسا

مسجد جامع فسا قدمتی در حدود 800 سال دارد. اين مسجد دور از راسته بازار و در كنار گورستان شهر فسا قرار گرفته است. اكنون از اين مسجد تنها بقايای شبستان آن بر جای مانده است.

مسجد جامع ابر قو

مسجد جامع ابرقو مشتمل بر حیاطی مستطیل شکل است که چهار ایوان در چهار سوی آن قرار داردو شامل دهلیزها ،شبستان ها ومتعلقات دیگراست.قدیمی ترین قسمت های آن شبستانی است که در میان ایوان های جنوبی وشرقی آن قرار گرفته وظاهرا به دوره سلجوقی تعلق دارد.در ایوان شرقی مسجد ،محراب گچبری بسیار عالی به تاریخ 738ه.ق وجود دارد.محراب اصلی مسجد که از مرمر است، در سال 1316 به موزه ایران باستان منتقل شد واینک در غرفه های پیش از عهد صفوی موزه نگه داری می شود.

مسجد جامع لار

مسجد جامع لار از آثار دوره صفويه است و در شهرستان لار در جنوب استان فارس واقع شده است. تمام نمای اين مسجد با سنگ تراش ساخته شده و دارای محرابی از سنگ تراش با ظرافت خاصی است. بر طبق کتيبه موجود، محراب اين مسجد در سال 1028 هـ . ق بنا گرديده است.

مسجد جامع خنج لار

اعتبار مسجد جامع خنج به بقايای بقعه شيخ محمد ابوالنجم است. اين مسجد در خنج لارستان در جنوب استان فارس واقع شده و بنای گفته شده، در دوره آق قويونلو بر مزار شمس الدين حاجی محمد خنجی - از مشاهير و عرفای فارس - ساخته شده است.

مسجد جامع فال لامرد

مسجد جامع فال در روستای فال از توابع بخش گله دار شهرستان لامرد واقع است. در کنار اين مسجد قبر راغب مرثيه سرای معروف منطقه نيز قرار دارد که از اماکن متبرک اهالی روستا است.

مسجد، قلعه و حمام رييس علی خان از بناهای متعلق به دوره قاجار است که در شهر اشکنان شهرستان لامرد واقع شده است.

مسجد جامع داراب

این مسجد که در زمان صفویه ساخته شده دو گلدسته داردکه آیات قرآن به خط کوفی و با آجر در اطراف آن نوشته شده است.

مسجد جامع نيريز

مسجد جامع نيريز يكی از قديمی ترين و مهم ترين بناهای قرن چهارم هـ . ق و از بناهای نخسين سده های اسلامی است. گفته می شود اين مسجد آتشكده ای بوده و پس از ظهور اسلام به مسجد تبديل شده است. تاريخ ساخت محراب مسجد، سال 363 هجری قمری ذکر شده است و به گفته مورخين، بنای اصلی اين مسجد به سال 340 هـ . ق تعلق دارد. ايوان بلند اين مسجد به سبک معماری اصيل ساسانی بنا شده و از نمونه های مشخص معماری ايران پس از اسلام بوده و در سال 1312 در فهرست آثار باستانی ايران به ثبت رسيده است.